05

marca

2020

Wybory rektora – szczególna rola rad uczelni

Rada uczelni, jako organ wewnętrzny uczelni wybrany przez senat, posiada z mocy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, uprawnienie do wskazywania kandydatów na rektora
– po zaopiniowaniu ich przez senat. Rozwiązanie to miało na celu z jednej strony utrzymanie wspólnotowego charakteru uczelni, a z drugiej – gwarancję większej profesjonalizacji w działaniach.

Rada, wskazując kandydatów na rektora, jest obowiązana kierować się dobrem uczelni
i działać na jej rzecz. Oznacza to, że rada powinna dołożyć wszelkich starań w doborze kandydatów. Jej decyzje o wskazaniu kandydatów muszą być podejmowane z dużą rozwagą tak, aby wskazać najlepszych kandydatów, co do których nie ma wątpliwości etycznych (nawet jeśli spełniają warunki formalne). Powszechnie obowiązujące przepisy prawa nie określają sposobu wyłaniania kandydatów na rektora, którzy mają być przedstawieni Senatowi uczelni do zaopiniowania. Ustawodawca w tym zakresie pozostawił radom uczelni pełną swobodę. Kwestie te natomiast mogą być rozstrzygnięte w regulaminie określającym tryb funkcjonowania rady.

Kandydatów na rektora wskazują także – o ile statut tak przewiduje – inne uprawnione do tego podmioty. Zatem inne podmioty mogą posiadać takie uprawnienie, jeżeli zostanie im ono przypisane w statucie uczelni; w przypadku braku takiej regulacji w statucie należy uznać, że wyłącznie rada uczelni posiada kompetencję do wskazywania, po zaopiniowaniu przez senat, kandydatów na rektora.

Działanie rady uczelni w zakresie wskazywania kandydatów na rektora jest dwustopniowe. W pierwszej kolejności rada uczelni przedstawia, wyłonionych w sposób przyjęty przez tę radę, kandydatów na rektora senatowi, który wyraża opinię na temat zaproponowanych kandydatur i przedstawia ją radzie. Senat ma obowiązek opiniowania wszystkich kandydatów przedstawionych przez radę. Opinia senatu (pozytywna lub negatywna) nie jest wiążąca dla rady uczelni, powinna ona jednak być przedstawiona uczelnianemu organowi wyborczemu.

Z przepisów ustawy nie wynika obowiązek opiniowania przez senat kandydatów na rektora wskazanych przez inne podmioty określone w statucie (tryb postępowania w tym zakresie powinien wynikać ze statutu uczelni i ten może nałożyć obowiązek opiniowania przez senat wszystkich kandydatur przedstawianych w procesie wyborczym).

Następnie rada uczelni po zapoznaniu się z opinią senatu wskazuje kandydatów na rektora spośród grona osób zaopiniowanych przez senat bezpośrednio lub pośrednio do kolegium elektorów. Oznacza to, że rada uczelni nie może wskazać do organu wyborczego kandydatów na rektora uprzednio niezaopiniowanych przez senat. Natomiast nie ma obowiązku wskazywania wszystkich kandydatów, których na pierwszym etapie przedstawiła do zaopiniowania senatowi, czy też wyłącznie tych, którzy uzyskali np. pozytywną opinię senatu.

Przepisy ustawy nie zawierają ograniczeń co do liczby kandydatów, których mogą wskazać rada uczelni i uprawnione do tego podmioty; może to być zarówno jeden kandydat, jak też większa ich liczba. Jeżeli zostanie wskazany tylko jeden kandydat, i tak będzie musiał poddać się ocenie wyborców.

Przepisy statutu nie mogą ograniczać ustawowych uprawnień rady uczelni w zakresie wskazywania kandydatów na rektora.

Rektorem może być osoba, która spełnia wymagania określone ustawą, m. in. posiada co najmniej stopień doktora i nie ukończyła 67. roku życia do dnia rozpoczęcia kadencji. Statut uczelni może również przewidywać dodatkowe wymagania dla rektora. Rada uczelni wskazując kandydatów na rektora powinna dokonać wstępnej oceny spełniania przez nich wymagań ustawowych.

Rektora uczelni publicznej wybiera kolegium elektorów bezwzględną większością głosów.

Wybory członków kolegium elektorów są przeprowadzane w trybie określonym w statucie uczelni. Skład określa statut, przy czym nie mniej niż 20% składu stanowią studenci i doktoranci. Uczelnia nie może określać dodatkowych wymagań dla członków kolegium elektorów poza wymaganiami określonymi w przepisach ustawy.

Członkostwa w kolegium elektorów nie można łączyć z pełnieniem funkcji organu jednoosobowego tej lub innej uczelni, członkostwem w radzie innej uczelni ani zatrudnieniem w administracji publicznej.

Ta sama osoba może być rektorem uczelni publicznej nie więcej niż przez 2 następujące po sobie kadencje. Osoba, której mandat rektora wygasł w trakcie trwania drugiej kadencji – pełniła funkcję rektora przez 2 następujące po sobie kadencje i nie może ubiegać się o funkcję rektora w wyborach na kolejną – czyli 3. kadencję. Ponadto do dwukadencyjności nie wlicza się kadencji rektorów rozpoczętych w 2017 r. i skróconych z mocy przepisów wprowadzających – czyli trwających do dnia 31 sierpnia 2020 r. Natomiast kadencje rektorów rozpoczęte w 2015 r. i w 2016 r. są wliczane do „dwukadencyjności”.

Przewodniczący kolegium elektorów zawiadamia ministra o wynikach wyborów rektora uczelni publicznej.

Czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do rektora wykonuje przewodniczący rady uczelni (zakres tych czynności zostanie omówiony w odrębnej informacji – poniżej najistotniejsze informacje o czynnościach które powinny być wykonane bezpośrednio po wyborach).

Po zakończeniu procedury wyborczej rada uczelni wnioskuje do ministra o ustalenie wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego dla rektora (koniecznym elementem wniosku jest uchwała rady uczelni). Rada uczelni może przyznać rektorowi uczelni publicznej dodatek zadaniowy bez konieczności uwzględniania opinii Ministra w powyższym zakresie. Do wniosku powinny być także dołączone, niezbędne dla ustalenia wynagrodzenia rektora informacje o tym jakie jest aktualnie średnie wynagrodzenie zasadnicze osób zatrudnionych na stanowisku, na którym jest zatrudniony rektor w uczelni oraz jakie było średnie wynagrodzenie osób zatrudnionych na tym stanowisku w roku kalendarzowym poprzedzającym rok wyboru rektora.

Osoba wybrana do pełnienia funkcji rektora jest zatrudniana w uczelni jako podstawowym miejscu pracy nie później niż z dniem rozpoczęcia kadencji (kandydat na rektora nie musi spełniać warunku zatrudnienia w uczelni jako podstawowym miejscu pracy).

Osoba wybrana do pełnienia funkcji rektora uczelni publicznej musi uzyskać zgodę rady uczelni na wykonywanie dodatkowego zajęcia zarobkowego. Zgoda jest wydawana przez radę uczelni na okres kadencji. W przypadku wykonywania dodatkowego zajęcia zarobkowego bez zgody, minister stwierdza wygaśnięcie mandatu rektora, a wygaśnięcie mandatu następuje z dniem doręczenia tego stwierdzenia.

Z kandydowaniem na funkcję publiczną rektora, członka kolegium elektorów, członka senatu, innego organu uczelni – podobnie jak na członka rady uczelni – wiąże się obowiązek złożenia oświadczenia lustracyjnego wynikający z ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów oraz oświadczenia będącego wymogiem ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, o niepracowaniu w organach bezpieczeństwa państwa, niewspółpracowaniu z tymi organami bądź niepełnieniu służby w tych organach.

Wybory w uczelni stanowią obszar działalności szkół wyższych, w odniesieniu do którego zagwarantowano uczelniom co do zasady pełną autonomię. Przeprowadzanie wyborów oraz czuwanie nad prawidłowym przebiegiem procedury wyborczej należy do uczelnianych komisji wyborczych oraz innych podmiotów wskazanych w statutach uczelni. Rektor uczelni jest organem odpowiedzialnym za zapewnianie wykonywania przepisów obowiązujących
w uczelni.