29

stycznia

2019

Humanistyka. Fakty i mity

Humanistyka w ciągu ostatnich lat zyskała miejsce szczególne w systemie nauki i szkolnictwa wyższego. Od początku prac nad Konstytucją dla Nauki resort nauki poświęcił jej dużo uwagi. Na jednej z konferencji w ramach Narodowego Kongresu Nauki humanistyka i perspektywy jej rozwoju były tematem przewodnim, a wnioski sformułowane podczas dyskusji zostały uwzględnione w ustawie. Podobnie dzieje się z postulatami zgłaszanymi w ramach konsultacji poszczególnych rozporządzeń do ustawy – są one zawsze brane pod uwagę. Mimo szerokiego dialogu ze środowiskiem – wciąż w przestrzeni publicznej spotkać można mity dotyczące wpływu reformy na humanistykę i nauki społeczne. Dzisiaj je rozwiewamy.

MIT: na humanistyce się oszczędza

FAKT: potężne środki na badania i specjalne programy humanistyczne

Humanistom i przedstawicielom nauk społecznych zapewniamy szeroki strumień pieniędzy na badania. Dodatkowe środki można uzyskać m.in. w Narodowym Centrum Nauki – agencji wykonawczej MNiSW – a także w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. W ostatnich latach nakłady w ramach tych dwóch inicjatyw znacznie wzrosły. Liczby mówią same za siebie.

MIT: publikacja medyczna jest bardziej wartościowa niż publikacja humanistyczna

FAKT: dobra publikacja dostanie tyle samo punktów, niezależnie od dyscypliny

Do tej pory wybitna publikacja socjologa mogła w ewaluacji otrzymać znacznie mniej punktów niż równie dobra publikacja medyka. Teraz to się zmieni. W nowym systemie ewaluacji wprowadziliśmy zasadę, zgodnie z którą publikacje o największej wartości mają tę samą punktację, niezależnie od tego, w jakiej dyscyplinie są zgłaszane. Dlatego też socjologowie i medycy otrzymają tyle samo punktów za pracę opublikowaną w prestiżowym czasopiśmie. To duża zmiana na korzyść!

MIT: dyskryminacja języka polskiego w badaniach humanistycznych

FAKT: w wykazie znajdą się setki polskich czasopism

Wykazy czasopism naukowych tworzyć będą m.in. uznane bazy międzynarodowe (np. Web of Science i Scopus), beneficjenci konkursu „Wsparcie czasopism naukowych”, a także – tylko w przypadku nauk humanistycznych, społecznych i teologicznych – wybrane pozycje z bazy ERIH+. W międzynarodowych bazach znajduje się kilkaset czasopism polskich, a ponad 100 to czasopisma polskojęzyczne (np. „Język Polski”, „Filozofia Nauki”, „Przegląd Strategiczny”).

Z kolei spośród 500 czasopism, które zostaną wyłonione w ramach konkursu „Wsparcie dla czasopism naukowych”, minimum 275 pozycji będzie miało profil humanistyczny lub społeczny.

W ministerialnym wykazie znajdzie się więc bardzo duża reprezentacja czasopism polskojęzycznych (w tym poświęconych naukom humanistycznym i społecznym). Badania humanistyczne o lokalnym charakterze nie są więc zagrożone.

MIT: koszty prowadzenia badań w humanistyce są zaniżane

FAKT: wskaźniki kosztochłonności – jeden z elementów algorytmu finansowego na uczelni – został zwiększony dla nauk humanistycznych, społecznych i z zakresu sztuki

Kosztochłonność to jeden ze składników algorytmu – według którego oblicza się kwotę, jaką na finansowanie badań i kształcenie otrzyma dana uczelnia. Wskaźnik kosztochłonności dla nauk humanistycznych został zwiększony. Oznacza to, że uczelnia na kształcenie i badanie w tych dyscyplinach dostanie więcej pieniędzy.

Wskutek zmiany skali z 1-6 do 1-4 musieliśmy również dokonać zmian w wartościach współczynników. W projekcie rozporządzenia ws. kosztochłonności archeologia otrzymała współczynnik kosztochłonności badań naukowych na poziomie 2,5. Po dostosowaniu do nowej skali współczynnik ten wyniósłby 1,9. Dlatego też współczynnik na poziomie 2,5 w nowej, spłaszczonej skali (1-4) oznacza realny wzrost nakładów na badania w archeologii.

MIT: w ewaluacji humanistykę ocenia się wg tych samych kryteriów, co nauki ścisłe

FAKT: ewaluacja bierze pod uwagę specyfikę humanistyki w wielu aspektach

Ocena jakości działalności naukowej, czyli ewaluacja przeprowadzana będzie w obrębie dyscyplin, a nie np. wydziałów (jak było do tej pory). Dzięki temu możliwe będzie porównywanie osiągnięć historyków z jednej uczelni z osiągnięciami historyków z drugiej uczelni. Tylko taki model bierze pod uwagę odmienne praktyki publikacyjne i wzorce cytowań w humanistyce i naukach społecznych – na przykład fakt, że monografia jest typowym kanałem publikacyjnym dla tej grupy nauk.

Poza tym nowy system ewaluacyjny w poszczególnych kryteriach oceny bierze pod uwagę specyfikę nauk humanistycznych. Ewaluacja będzie brała pod uwagę trzy kryteria: poziom naukowy mierzony jakością publikacji naukowych (kryterium I), efekty finansowe prowadzonych badań mierzony np. pozyskanymi środkami z grantów (kryterium II), a także wpływ działalności naukowej na społeczeństwo lub gospodarkę (kryterium III).

  • KRYTERIUM II. Będzie odpowiadało jedynie za 10 proc. ostatecznego wyniku uzyskanego przez podmiot w danej dyscyplinie humanistycznej, społecznej i teologicznej. W naukach inżynieryjnych to aż 35 proc. ostatecznego wyniku!
  • KRYTERIUM III. Ewaluację przeprowadza się co cztery lata. W przypadku tego kryterium, czyli wpływu badań humanistycznych na społeczeństwo, okres ten może być zbyt krótki, by zaobserwować efekty tego wpływu. Dlatego też do oceny będzie można zgłosić dokonania sprzed okresu objętego ewaluacją, jeśli ich rezultaty były widoczne w ciągu ostatnich czterech lat (np. w prestiżowych publikacjach naukowych czy raportach instytucji publicznych). Ponadto do oceny w dyscyplinach humanistycznych, społecznych i teologicznych można przedstawić trzy dodatkowe opisy wpływu odnoszące się do najwybitniejszych monografii naukowych, baz danych będących wynikiem działalności archiwistycznej i dokumentacyjnej oraz słowników biograficznych i bibliograficznych. To o trzy więcej niż mogą zgłosić reprezentanci dyscyplin przynależnych do innych nauk.

MIT: kierunki humanistyczne zostaną zlikwidowane

FAKT: kierunki studiów są niezależne od podziału dyscyplin naukowych

Konstytucja dla Nauki nie zakłada likwidacji kierunków studiów ze względu na posiadaną kategorię naukową lub nowy podział dyscyplin.

Tworzenie kierunków odbywa się niezależnie od obowiązującego podziału dyscyplin naukowych. Możliwe jest zatem tworzenie kierunków studiów, których zakres odnosi się do różnych dyscyplin naukowych, czy też do określonego obszaru zagadnień w ramach jednej z dyscyplin.

MIT: nowy podział dyscyplin wpłynie negatywnie na badania humanistyczne

FAKT: badania będą prowadzone na wszystkich polach badawczych, bo nadal będą finansowane ze środków publicznych

Nowa systematyka dziedzin i dyscyplin naukowych nie oznacza, że dany obszar badań naukowych ulegnie likwidacji. Poszczególne dyscypliny zostały podzielone w ramach innej systematyki niż dotychczasowa, ale wszystkie dyscypliny zostały uwzględnione w ramach nowego podziału np. poprzez konsolidację. Oznacza to, że badania naukowe będą w praktyce prowadzone na wszystkich polach badawczych i nadal będą finansowane ze środków publicznych.

O tym, jak wyglądają wszystkie korzystne dla humanistów rozwiązania, można przeczytać w artykule:

Konstytucja dla humanistyki, czyli cały pakiet korzyści dla humanistów.