Poziom badań naukowych i jakość studiów zależy w pierwszym rzędzie od nauczycieli akademickich. Dlatego kluczową kwestią jest zapewnienie im dobrych warunków pracy oraz zróżnicowanych ścieżek kariery, które będą dostosowane do realizowania poszczególnych misji uczelni. Podczas dyskusji w ramach Narodowego Kongresu Nauki powtarzano często, że zaangażowanie w kształcenie studentów spychane jest na dalszy plan, ponieważ ma marginalny wpływ na karierę zawodową nauczycieli akademickich. W tym zakresie dokonujemy kluczowej zmiany wprowadzając równorzędną, dydaktyczną ścieżkę kariery akademickiej. Odchodzimy również od obowiązku uzyskania habilitacji, jednocześnie zapewniając projakościowe zmiany w zakresie jej uzyskiwania.

Jarosław Gowin

Stopnie i tytuły naukowe

Problemem jest późny wiek uzyskiwania habilitacji będącej przepustką do pełnej samodzielności naukowej, promowania doktorów i recenzowania rozpraw doktorskich. Jednocześnie zauważalna jest inflacja uprawnień do nadawania stopnia doktora habilitowanego, które coraz ciężej uznać za jakikolwiek wyznacznik naukowej doskonałości. Obecnie uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego ma prawie 600 jednostek i na prawie każdej publicznej uczelni akademickiej funkcjonuje co najmniej jedna jednostka z takimi uprawnieniami. W ciągu zaledwie trzech lat (2012-2015) liczba doktorów habilitowanych zatrudnionych w uczelniach i instytutach naukowych wzrosła o prawie 1/4.

Nowe ścieżki kariery akademickiej

Problemem jest niski status dydaktycznej ścieżki kariery akademickiej, w porównaniu do ścieżki naukowej, co skutecznie ogranicza motywację do osiągania przez nauczycieli akademickich doskonałości w zakresie dydaktyki akademickiej.

Konstytucja dla Nauki tworzy równorzędną ścieżkę kariery dla wybitnych dydaktyków. Dodatkowo uczelnie będą miały możliwość tworzenia własnych ścieżek kariery akademickiej.

Tytuł profesora będzie, tak jak dotychczas, przyznawany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioski w zakresie nadania tytułu profesora będzie rozpatrywać Rada Doskonałości Naukowej.

Zniesienie obowiązku habilitacji

Na stanowisku profesora uczelni można będzie zatrudnić osobę posiadającą co najmniej stopień doktora oraz znaczące osiągnięcia: dydaktyczne (w przypadku pracowników dydaktycznych), naukowe (w przypadku pracowników badawczych), naukowe lub dydaktyczne (w przypadku pracowników badawczo-dydaktycznych).

Stopień doktora habilitowanego

Ustawa wprowadza rozwiązanie systemowe, zgodnie z którym stopień doktora habilitowanego nadaje się osobie, która łącznie spełnia następujące wymagania:

  • posiada stopień doktora,
  • posiada osiągnięcia naukowe albo artystyczne, stanowiące znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny,
  • wykazuje się istotną aktywnością naukową albo artystyczną realizowaną w więcej niż w jednej uczelni lub instytucji naukowej, w szczególności zagranicznej.

Nowe rozwiązanie ustawowe usuwa obecnie istniejący wymóg wykazywania w postępowaniu habilitacyjnym jedynie osiągnięć uzyskanych po doktoracie.

Konstytucja dla Nauki przewiduje też ułatwiony proces uzyskiwania habilitacji dla osoby, która:

  • jako kierownik projektu otrzymała grant ERC,
  • jako kierownik projektu i zespołu badawczego zrealizowała projekt finansowany w ramach konkursu grantowego o uznanej renomie międzynarodowej (wykaz tych konkursów będzie określał Minister po zasięgnięciu opinii Rady Doskonałości Naukowej i Komisji Ewaluacji Nauki) i uzyskała rozliczenie tego projektu.

Stabilizacja zatrudnienia

Podstawowym miejscem pracy nauczyciela akademickiego będzie wskazana w umowie o pracę uczelnia, w której będzie on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Nauczyciel akademicki może mieć tylko jedno podstawowe miejsce pracy. Stosunek pracy z nauczycielem akademickim ma nawiązywać i rozwiązywać rektor, przy czym rozwiązanie go będzie skuteczne najwcześniej na koniec semestru.

Przesłanką rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem będzie, w szczególności, ocena negatywna albo podjęcie lub wykonywanie dodatkowego zatrudnienia bez zgody rektora. W przypadku otrzymania dwóch kolejnych ocen negatywnych rektor będzie miał obowiązek rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim. Konkurs na stanowisko nauczyciela akademickiego jedynie w przypadku pierwszego zatrudnienia w danej uczelni publiczne. Informację o konkursach oraz o ich wynikach i uzasadnieniu nierozstrzygnięcia konkursu ogłaszane będą na stronach internetowych uczelni oraz we wskazanych bazach odpowiednio w terminie 14 dni przed konkursem albo po jego zakończeniu. Ogłoszeniu podlegać będzie również uzasadnienie nierozstrzygnięcia konkursu. Pierwsza umowa o pracę z nauczycielem akademickim w danej uczelni jest zawierana na czas nieokreślony albo określony na okres do 4 lat. W przypadku kontynuacji zatrudnienia z ocenionym pozytywnie nauczycielem akademickim może być zawarta umowa o pracę na czas nieokreślony bez przeprowadzania konkursu. Projekt przewiduje utrzymanie stosunków pracy na podstawie mianowania do końca okresu tego mianowania.

Gwarancja przywilejów dla pracowników

Utrzymane zostają dotychczasowe gwarancje przywilejów dla pracowników takie jak:

  • prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 36 dni roboczych w ciągu roku,
  • prawo do urlopu naukowego i urlopu dla poratowania zdrowia,
  • uczelnia publiczna ustali warunki wynagradzania za pracę w zakładowym układzie zbiorowym pracy albo regulaminie wynagradzania,
  • odprawy emerytalne i rentowe w wysokości 300% wynagrodzenia zasadniczego otrzymanego za ostatni miesiąc zatrudnienia,
  • dodatkowe wynagrodzenie roczne na zasadach określonych w przepisach o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym pracowników jednostek sfery budżetowej,
  • nauczyciele akademiccy oraz pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi będą mogli otrzymać za osiągnięcia w pracy zawodowej nagrody rektora oraz nagrody ministra nadzorującego uczelnię, a w przypadku uzyskania stopnia naukowego na podstawie wybitnego dorobku – także Prezesa Rady Ministrów.

Ocena okresowa nauczycieli akademickich

Ocena będzie przeprowadzana nie rzadziej niż raz na 4 lata lub na wniosek rektora, a studenci i doktoranci będą dokonywać co najmniej raz w roku akademickim oceny nauczyciela akademickiego w zakresie wypełniania przez niego obowiązków związanych z kształceniem.

W przypadku oceny negatywnej kolejna ocena okresowa jest dokonywana nie wcześniej niż po upływie 12 miesięcy, a w przypadku otrzymania dwóch kolejnych negatywnych ocen okresowych następuje obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy. Po pierwszej negatywnej ocenie uczelnia może, ale nie musi rozwiązać umowę.