27

lipca

2018

Kształcenie doktorantów – najczęściej zadawane pytania (aktualizacja 5 września 2018 r.)

W związku z często pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi kwestii kształcenia doktorantów, przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane przez Państwa pytania.

Obecni doktoranci

Jak wygląda harmonogram dla doktorantów, którzy zaczną doktorat przed rokiem akademickim 2019/2020, a więc jeszcze na starych zasadach? Ile trwać będą ich studia doktoranckie? Do kiedy powinni zamknąć przewód doktorski? Czy ich studia doktoranckie na skutek nowych przepisów będą trwały o rok krócej (zakończenie przewodu doktorskiego 31 grudnia 2021 zamiast w 2022 roku)?

Studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 roku (zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Natomiast datą graniczną zamknięcia przewodu doktorskiego wszczętego na starych zasadach jest 31 grudnia 2021 r.

Natomiast osoby, które rozpoczęły studia doktoranckie na starych zasadach i nie zakończyły przewodu doktorskiego do 31 grudnia 2021 roku, mogą ubiegać się o nadanie stopnia doktora także na nowych zasadach (zgodnie z art. 179 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).

Dokładny terminarz dotyczący studiów doktoranckich (wynikający z przepisów przejściowych):

  • rozpoczęcie studiów doktoranckich (na starych zasadach): przed rokiem akademickim 2019/2020
  • otworzenie przewodu doktorskiego (na starych zasadach): najdalej do 30 kwietnia 2019 r.
  • zakończenie studiów doktoranckich (na starych zasadach): najdalej do 31 grudnia 2023 r.
  • zakończenie przewodu doktorskiego (na starych zasadach): najdalej do 31 grudnia 2021 r.
  • rozpoczęcie kształcenia w szkole doktorskiej (na nowych zasadach): od 1 października 2019 r.

Jakie przepisy obowiązują obecnych doktorantów?

Doktoranci, którzy rozpoczną studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, kontynuują naukę na dotychczasowych zasadach.

Czy doktorantka przebywająca na urlopie macierzyńskim, która robi doktorat na starych zasadach, również musi zamknąć przewód doktorski do 31 grudnia 2021 roku? Czy istnieje w takim przypadku możliwość przedłużenia tego terminu?

Nie ma możliwości przedłużenia terminu. Umorzenie lub zamknięcie przewodu doktorskiego niezakończonego do 31 grudnia 2021 roku odnosi się do wszystkich przewodów doktorskich wszczętych na podstawie dotychczasowych (tzn. starych) przepisów.

Jak będzie wyglądała rekrutacja do szkół doktorskich od roku akademickiego 2019/2020? Czy będą egzaminy? Czy uczelnie będą miały dalej takie same regulaminy? Czy ustawa narzuca jakieś zmiany w tym temacie i rekrutacja będzie wiązała się z dodatkowymi egzaminami?

Rekrutacja do szkoły doktorskiej odbywa się w drodze konkursu na zasadach określonych przez senat albo radę naukową. Jej zasady będą określały więc przepisy wewnątrzuczelniane. Zasady rekrutacji do szkoły doktorskiej oraz program kształcenia podmiot prowadzący szkołę doktorską udostępnia nie później niż 5 miesięcy przed rozpoczęciem rekrutacji. Przyjęcie do szkoły doktorskiej następuje w drodze wpisu na listę doktorantów. Odmowa przyjęcia do szkoły doktorskiej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Natomiast zgodnie z art. 200 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce do szkoły doktorskiej może być przyjęta osoba, która posiada tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, albo osoba, o której mowa w art. 186 ust. 2 ustawy.

Czy obecny doktorant, który realizuje studia doktoranckie na starych zasadach, może w roku 2019/2020 zacząć kolejny doktorat w ramach szkoły doktorskiej? Czy przysługuje mu wówczas stypendium ze szkoły doktorskiej?

Jednocześnie można być doktorantem tylko w jednej szkole doktorskiej (zgodnie z art. 200 ust. 7 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Natomiast możliwe jest ubieganie się przez uczestnika studiów doktoranckich rozpoczętych na obecnie obowiązujących zasadach (tj. na podstawie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym) o status doktoranta w szkole doktorskiej.

Doktorant szkoły doktorskiej otrzymuje stypendium, o ile nie posiada stopnia doktora (zgodnie z art. 209 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).

Jak wygląda procedura zamykania i ponownego otwarcia przewodów doktorskich, które nie zostaną zakończone w ustawowym terminie? Kto ponosi koszty?

Zamknięcie przewodu doktorskiego następuje w drodze stosownej uchwały podmiotu przeprowadzającego to postępowanie. Ponowne wszczęcie postępowania na nowych zasadach, tj. na podstawie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, może nastąpić w ramach kształcenia w szkole doktorskiej albo w trybie eksternistycznym.

Kwestia finansowania postępowania o nadanie stopnia doktora – prowadzonego na nowych zasadach – została uregulowana w art. 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Osoba, która ubiega się o nadanie stopnia doktora, wnosi opłatę za przeprowadzenie postępowania w tej sprawie. Wysokość opłaty nie może przekraczać kosztów postępowania, uwzględniających w szczególności koszty wynagrodzeń promotora lub promotorów, promotora pomocniczego i recenzentów.

Opłaty nie pobiera się w uczelni, instytucie PAN, instytucie badawczym, instytucie międzynarodowym od osoby ubiegającej się o stopień doktora, która ukończyła kształcenie w szkole doktorskiej. W uzasadnionych przypadkach rektor, dyrektor instytutu PAN, dyrektor instytutu badawczego lub dyrektor instytutu międzynarodowego może zwolnić z opłaty w całości lub w części. W przypadku nauczyciela akademickiego albo pracownika naukowego, koszty postępowania ponosi zatrudniająca go uczelnia, instytut PAN, instytut badawczy lub instytut międzynarodowy.

Czy proponowane przez MNiSW powszechne stypendia dla doktorantów będą obowiązywać już od najbliższego roku akademickiego 2018/2019?

Doktoranci, którzy rozpoczną studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, kontynuują naukę na dotychczasowych zasadach. Nowe zasady, wprowadzające powszechny system stypendiów doktoranckich, dotyczyć będą doktorantów kształcących się w szkołach doktorskich – od 1 października 2019 r.

Czy osoby, które otworzą przewód po 30 kwietnia 2019 roku robią doktorat na nowych zasadach, ale ze starymi stypendiami i przywilejami?

Nowe zasady dotyczą osób przyjętych do szkół doktorskich. Od dnia 1 maja 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. nie wszczyna się postępowań w sprawie nadania stopnia doktora.

Podstawa prawna: Art. 179 ust. 2 i ust. 5 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Szkoły doktorskie

Jakiej redukcji ulegną studia doktoranckie? Czy uczelnie mimo braku szkoły będą miały prawo do nadawania stopni naukowych?

Szkoły doktorskie będą wchodzić stopniowo – pierwszy rocznik rozpocznie kształcenie w roku akademickim 2019/2020. Doktoranci, którzy rozpoczną studia doktoranckie wcześniej, będą je kontynuowali na dotychczasowych zasadach. Odnosząc się do drugiej części pytania, jak najbardziej dopuszczamy sytuację, w której uczelnia nie utworzy szkoły doktorskiej, ale będzie nadawała stopień doktora w trybie eksternistycznym, o ile będzie miała uprawnienia do nadawania stopnia doktora.

Czy w szkole doktorskiej będzie można jednocześnie pracować na umowę zlecenie lub umowę o pracę w sektorze prywatnym? Jaki będzie maksymalny wymiar tej pracy?

Doktorant nie może być zatrudniony jako nauczyciel akademicki ani pracownik naukowy. Zakaz nie dotyczy jednak zatrudnienia w celu realizacji projektu badawczego. Zakaz ten nie dotyczy także zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego/pracownika naukowego po ocenie śródokresowej zakończonej wynikiem pozytywnym, z tym że w przypadku zatrudnienia w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, wysokość stypendium wynosi 40% miesięcznego stypendium, o której mowa w art. 209 ust. 4 pkt 2. Ustawa nie przewiduje zakazu zatrudnienia na umowę zlecenie czy umowę o pracę w charakterze innym niż nauczyciel akademicki lub pracownik naukowy.

Jaki wymiar praktyk zawodowych dla doktorantów przewiduje ustawa?

Doktoranci, którzy rozpoczną naukę w szkołach doktorskich zobowiązani są do odbycia do 60 godzin praktyk zawodowych rocznie.

Podstawa prawna: Art. 201 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Natomiast doktoranci kontynuujący naukę na starych zasadach zobowiązani są do odbycia do 90 godzin praktyk zawodowych rocznie.

Czy będzie można robić tylko jeden doktorat? Czy przypadkiem nie jest to ograniczenie niezgodne z konstytucją?

Nie należy porównywać kształcenia w szkole doktorskiej ze studiami. Najważniejszym celem kształcenia doktorantów jest przygotowanie rozprawy doktorskiej i uzyskanie na jej podstawie stopnia doktora. W żadnej mierze nie ograniczamy możliwości uzyskania kilku stopni doktora, na podstawie kilku rozpraw doktorskich w kilku dyscyplinach – temu może służyć (nieobecny w przypadku studiów wyższych) tryb eksternistyczny. Jednocześnie można być doktorantem tylko w jednej szkole doktorskiej.

Czy dyscypliny uprawiane w ramach szkoły doktorskiej utworzonej przez jedną jednostkę naukową mogą należeć do dwóch dziedzin nauki? Np. dyscyplina nauki biologiczne (Dziedzina nauk ścisłych i przyrodniczych) oraz dyscyplina biotechnologia (Dziedzina nauk inżynieryjnych i technicznych)?

Szkoła doktorska może być utworzona dla dwóch dyscyplin należących do dwóch różnych dziedzin. Nie występują ograniczenia co do liczby dziedzin. [odp. 5.09.2018 r.]

Stypendia doktoranckie w szkołach doktorskich

Czy od stypendium doktoranckiego będą pobierane składki na ubezpieczenie? Ile będzie wynosiło stypendium doktoranckie?

Projekt przewiduje, że od roku akademickiego 2019/2020 nieopodatkowane stypendia doktoranckie będą podlegały systemowi ubezpieczeń społecznych. Dzięki temu nie dochodzi do przerwania na ok. 4 lata (lub opóźnienia o ten sam okres) rozpoczęcia gromadzenia kapitału emerytalnego. Jednocześnie naszą intencją jest, aby ubezpieczenie zdrowotne doktorantów było oparte na aktualnych zasadach. To oznacza, że przy wynagrodzeniu minimalnym 2 100 zł (wynagrodzenie minimalne na 2018 r.) wysokość stypendium doktoranckiego pomniejszonego o składkę rentową i emerytalną wynosiłoby co najmniej

1) przed oceną śródokresową: 2 049,89 zł netto

2) po ocenie śródokresowej: 3 168,02 zł netto.

Jest to stypendium minimalne i może być uzupełnione dodatkowo przez uczelnie lub o środki z grantów, czy stypendium dla wybitnych młodych naukowców.

Wysokość miesięcznego stypendium doktoranckiego będzie wynosiła co najmniej: 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa; 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (kwoty te odnoszą się do wynagrodzenia profesora, które zostanie ustalone w drodze rozporządzenia).

Doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30% kwoty wynoszącej 37% wynagrodzenia profesora.

Podstawa prawna: Art. 209 ust. 4 i ust. 7 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Czy jest ograniczenie kwotowe do maksymalnego stypendium dla doktorantów?

Projekt przewiduje maksymalny okres pobierania stypendium doktoranckiego (przez wszystkich doktorantów) w ramach szkół doktorskich: 4 lata. Wprowadzenie stypendium doktoranckiego wiąże się też z uproszczeniem wsparcia dla doktorantów – system ten będzie bardzo różny od systemu stypendialnego dla studentów. Laureaci stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców będą mogli uzyskać istotne dodatkowe środki finansowe, natomiast mówimy w tym przypadku o najwybitniejszych doktorantach w skali kraju. Pozyskiwanie dodatkowych środków finansowych w konkursach grantowych jest natomiast zjawiskiem pożądanym – nie zamierzamy tu stosować żadnych ograniczeń.

Czy doktorant zatrudniony na uczelni jako asystent może pobierać pensję i stypendium doktoranckie?

Doktoranci, którzy rozpoczną studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, kontynuują naukę na dotychczasowych zasadach. Doktoranci mogą być zatrudniani na uczelni po uzyskaniu pozytywnej oceny śródokresowej.

Doktorat z wolnej stopy (doktorat w trybie eksternistycznym)

Jak będzie wyglądał „doktorat z zewnątrz”? Czy taka osoba też będzie musiała zdawać do szkoły doktorskiej? Czy będzie to wyglądało to tak jak do tej pory?

Przygotowanie rozprawy doktorskiej jest możliwe zarówno w trybie kształcenia doktorantów (szkoły doktorskie), jak i w trybie eksternistycznym. W przypadku doktoratu eksternistycznego osoba ubiegająca się o stopień doktora przed wszczęciem postępowania składa wniosek o wyznaczenie promotora (lub promotorów).

Osoba ubiegająca się o stopień doktora w trybie eksternistycznym wnosi opłatę za przeprowadzenie postępowania w tej sprawie. Wysokość opłaty nie może przekraczać kosztów postępowania, uwzględniających w szczególności koszty wynagrodzeń promotora lub promotora pomocniczego i recenzentów. W uzasadnionych przypadkach rektor, dyrektor instytutu PAN, dyrektor instytutu badawczego lub dyrektor instytutu międzynarodowego może zwolnić z opłaty w całości lub w części. W przypadku nauczyciela akademickiego albo pracownika naukowego, koszty postępowania ponosi zatrudniająca go uczelnia, instytut PAN, instytut badawczy lub instytut międzynarodowy.

Jakie różnice generuje wejście w życie nowej Ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zakresie nadawania stopnia doktora w trybie eksternistycznym (z wolnej stopy)?

Według Konstytucji dla Nauki to senat albo rada naukowa określi sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, w tym m.in.: sposób wyznaczania i zmiany promotora, promotorów i promotora pomocniczego; zasady ustalania wysokości opłaty za postępowanie w sprawie stopnia nadania doktora w trybie eksternistycznym oraz zwalniania z tej opłaty; tryb złożenia rozprawy doktorskiej; tryb powoływania oraz zakres czynności komisji dokonującej czynności w postępowaniu w sprawie nadania stopnia doktora oraz sposób wyznaczania recenzentów. W związku z tym aspekty proceduralne będą uregulowane w przepisach wewnątrzuczelnianych, więc sposób i tryb procedowania w przewodach doktorskich może różnić się w poszczególnych podmiotach doktoryzujących.

Ustawa znosi dotychczasowy obowiązek przeprowadzania egzaminów doktorskich w zakresie dyscypliny podstawowej, dyscypliny dodatkowej oraz języka nowożytnego. To senat albo rada naukowa określi sposób weryfikacji efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK w przypadku osób ubiegających się o nadania stopnia doktora w trybie eksternistycznym. Całkowicie zostanie zniesiony egzamin doktorski w zakresie nowożytnego języka obcego, a zastąpi go udokumentowana znajomość języka obcego na podstawie certyfikatu lub dyplomu ukończenia studiów.

Czy wymagania odnośnie nadawania stopnia doktora w trybie eksternistycznym są takie same jak dla osoby kształcącej się w szkole doktorskiej?

Tak. Wymagania zawarte w art. 186 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce odnoszą się do wszystkich kandydatów ubiegających się o stopień doktora – zarówno uczestników szkół doktorskich, jak również osób ubiegających się o stopień doktora w trybie eksternistycznym.

W jakich przypadkach osoba ubiegająca się o stopień doktora w trybie eksternistycznym może być zwolniona z opłat?

Każdy przypadek będzie rozstrzygany indywidualnie. Ostateczna decyzja w sprawie całkowitego bądź częściowego zwolnienia z opłaty należeć będzie do rektora, dyrektora instytutu PAN, dyrektora instytutu badawczego lub dyrektora instytutu międzynarodowego. Decyzja ta zostanie podjęta na podstawie zasad określonych w uchwale senatu lub rady naukowej podmiotu doktoryzującego.

Ile wyniesie koszt postępowania w sprawie nadania stopnia doktora w trybie eksternistycznym?

Koszty prowadzenia przewodu doktorskiego będą obliczane na podstawie minimalnego wynagrodzenia profesora. Zgodnie z nowo obowiązującą ustawą promotor otrzyma 83% wynagrodzenia profesora, promotor pomocniczy (powołany fakultatywnie) 50%, natomiast trzech recenzentów 27%.

Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki określi w drodze rozporządzenia wysokość minimalnego wynagrodzenia profesora. Zgodnie z projektem rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej wynosi ono 6410,00 zł.

Według art. 182 ust. 3 ustawy wysokość opłaty nie może przekraczać kosztów postępowania, uwzględniających koszty wynagrodzeń promotora lub promotorów i recenzentów. Należy jednak zwrócić uwagę, że podmiot doktoryzujący ponosi w związku z postępowaniem szereg kosztów pośrednich, administracyjnych itp. Te również mogą składać się na element opłaty za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora.

Doktoraty wdrożeniowe

Czy w szkołach doktorskich będzie można robić doktorat wdrożeniowy?

Jak najbardziej. Ustawa co prawda nie przewiduje wprost programu o nazwie „doktorat wdrożeniowy” (podobnie jak innych programów – proponowane przepisy dotyczące ogłaszania programów są dużo elastyczniejsze niż aktualne).

Doktoranci, którzy rozpoczną studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, kontynuują naukę na dotychczasowych zasadach. W praktyce zasada ta będzie odnosić się także do osób, które rozpoczną studia doktoranckie w roku akademickim 2018/2019.

Ile będzie wynosiło stypendium dla doktorantów wdrożeniowych, którzy rozpoczną studia w 2018 r., a ile dla tych rozpoczynających w roku 2019?

Stypendium to ma wynosić tyle samo w pierwszej, drugiej i trzeciej edycji, a więc 2450 zł. Będzie to dodatkowe stypendium, obok podstawowego.

Inne pytania

Co Konstytucja dla Nauki proponuje doktorantom w zakresie umiędzynarodowienia?

Nasze działania mają charakter kompleksowy ‒ dlatego m.in. przed wejściem w życie nowej ustawy powstała Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej, której celem jest wspieranie wyjazdów zagranicznych m.in. doktorantów i nauczycieli akademickich. Prace agencji ruszyły 1 października 2017 r., a wiosną 2018 r. ruszyły pierwsze programy przeznaczone dla szerokiego grona osób.

Jak jest regulowana kwestia odpowiedzialności dyscyplinarnej doktorantów?

Doktoranci podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów obowiązujących w podmiocie prowadzącym szkołę doktorską oraz za czyn uchybiający godności doktoranta. W tej kwestii stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów.