07

grudnia

2018

Konstytucja dla Nauki – zyskają wszystkie regiony w Polsce

Maturzyści i młodzi naukowcy nie będą musieli już wyjeżdżać do innego miasta w poszukiwaniu najlepszej uczelni. Dodatkowe miliony na badania i jakość kształcenia w regionach, a także podwyżki dla nauczycieli akademickich i pracowników uczelni – to tylko najważniejsze rozwiązania, jakie Konstytucja dla Nauki zapewnia wszystkim uczelniom w Polsce. Co jeszcze oferuje nowe prawo?

Celem reformy szkolnictwa wyższego i nauki jest pobudzenie do rozwoju każdego typu uczelni w Polsce – tej badawczej,  zawodowej, z dużego miasta, ale przede wszystkim – o znaczącym wpływie regionalnym. Już wkrótce maturzysta, student czy naukowiec będzie mógł budować swoją karierę wszędzie, nie tylko w największych ośrodkach akademickich w Polsce.

Podwyżki – wszyscy pracownicy będą zarabiać więcej

Od stycznia 2019 roku nauczyciele akademiccy mogą liczyć na podwyżki. Zostaną nimi objęci ci, którzy otrzymują wynagrodzenia niższe niż wynosi wynagrodzenie minimalne ustalone w Konstytucji dla Nauki. A więc np. wszyscy wykładowcy, lektorzy i asystenci będą zarabiać minimum 3205 zł (dotychczasowa pensja minimalna w tej grupie stanowisk wynosiła 2375 zł). A adiunkci otrzymają co najmniej 4680 zł (dotychczasowa pensja minimalna wynosiła 3820 zł). Ich pensje wzrosną o ponad 30 procent.

Podwyżki najbardziej odczują osoby pracujące w uczelniach regionalnych. To właśnie tam najwięcej nauczycieli akademickich otrzymuje wynagrodzenie minimalne. Całkowity koszt podwyżek dla najmniej zarabiających wyniesie w przyszłym roku prawie 360 mln złotych.

916 mln na podwyżki dla wszystkich pracowników

To jednak nie koniec. W przyszłym roku MNiSW przeznaczy ponad 916 mln zł na wzrost wynagrodzeń dla wszystkich pracowników uczelni (nie tylko dla nauczycieli akademickich). Każda uczelnia otrzyma na ten cel zwiększoną subwencję (będzie to 7-procentowy wzrost w stosunku do kwoty ze swojego funduszu wynagrodzeń z 2017 roku). Jednak o szczegółowym podziale środków – o tym, kto podwyżki dostanie, a kto nie – będą decydowali rektorzy.

326 mln na rozwój badań ważnych dla regionów

Wraz z Konstytucją dla Nauki Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wprowadza bezprecedensowy w historii Polski po 1989 r. system szerokiego wsparcia dla uczelni o istotnym znaczeniu regionalnym.

Pod koniec października rozstrzygnięto pilotażowy konkurs w ramach programu „Regionalna inicjatywa doskonałości”. 30 najlepszych uczelni akademickich z całej Polski otrzymało w sumie ponad 326 mln złotych. Do każdego z 12 regionów przypisano inne regionalne specjalizacje. Wszystko po to, aby wspierać badania, które na danym obszarze są na wysokim poziomie naukowym i mają strategiczne znaczenia dla lokalnej gospodarki.

Aby zrównoważony rozwój rzeczywiście obejmował wszystkie uczelnie, przydzielono je do 12 makroregionów. Każdy z nich otrzymał gwarantowaną pulę środków finansowych. To pierwsze tego typu rozwiązanie, które gwarantuje równomierny i sprawiedliwy podział pieniędzy. Oprócz tego z programu wykluczone zostały uczelnie, które chcą startować w programie na dofinansowanie uczelni badawczych. W ten sposób ze środków z „Regionalnych Inicjatyw Doskonałości” nie będą mogły korzystać największe uczelnie.

Studia na wyższym poziomie. Zintegrowane Programy Uczelni

Podobną zasadę, w której mały ośrodek nie musi konkurować z dużym o środki finansowe, zastosowano w konkursie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju „Zintegrowane Programy Uczelni”. Jego celem było wsparcie szkół wyższych w całym kraju w dostosowaniu programów nauczania do wyzwań gospodarczych. Każda z trzech ścieżek jest przeznaczona dla różnego typu uczelni – z tym, że dwie ścieżki przeznaczone są dla tych szkół wyższych, które kształcą co najmniej 200 studentów.

W sumie w ramach tego programu MNiSW nagrodziło 138 projektów. Wsparciem w wysokości 1,3 mld zł zostanie objętych ponad 170 tys. osób.

Jak wzmacniać lokalne elity, czyli Dydaktyczne Inicjatywy Doskonałości

Wzmocnienie uczelni w poszczególnych regionach kraju jest również wzmocnieniem całej społeczności. Uczelnie są bowiem zarzewiem lokalnych elit – to one decydują o kształcie ich najbliższego otoczenia. Aby je wspierać, konieczne jest podniesienie jakości kształcenia. „Dydaktyczne Inicjatywy Doskonałości” to konkurs, w którym Publiczne Uczelnie Zawodowe osiągające najlepsze wyniki monitoringu karier zawodowych absolwentów będą otrzymywały premię finansową. Jej kwota będzie określana w corocznym komunikacie ministra.

Aktualne nazwy uczelni – zachowane

Reforma ma na celu uwolnienie potencjału polskiej nauki i szkolnictwa wyższego, a proponowane narzędzia mają do realizacji tego celu posłużyć. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie chce jednak ingerować w aktualne nazwy uczelni, które mogłyby ulec zmianie na skutek nowych regulacji. Dlatego też obecnie używane nazwy zostaną zachowane bez względu na przyszłe oceny uzyskane w ewaluacji.

Zrzeszanie się uczelni w federacje

Uczelnie będą mogły swobodnie łączyć się w federacje. Takie rozwiązanie służyć będzie integracji potencjału naukowego w całym kraju. Poza tym pozwoli uczelniom na uzyskanie lepszych ocen w kategoryzacji – a to z kolei wiąże się z wyższymi subwencjami.

Federacja będzie posiadać osobowość prawną, otrzymywać z budżetu państwa środki finansowe na realizację swoich zadań, będzie mogła starać się o środki na prowadzenie działalności badawczej. Ponadto w jej ramach będzie można wspólnie prowadzić szkoły doktorskie i nadawać stopnie naukowe.

Miliardy na  wdrażanie reformy w uczelniach

To niezwykle ważne, aby w ośrodkach regionalnych powstawały liczące się środowiska akademicko-naukowe. Do tego jednak potrzebne jest finansowe wsparcie na odpowiednim poziomie. Dlatego też na wdrażanie reformy przewidziano dodatkowe środki, które zapewnią sprawne i efektywne wprowadzanie w życie nowych regulacji:

  • 2,5 mld zł z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (na lata 2018-2019),
  • 3 mld zł w obligacjach skarbu państwa, które trafią do uczelni w całej Polsce,
  • 47,5 mld zł w ciągu 10 lat w systemie szkolnictwa wyższego i nauki (dzięki nowym regułom waloryzacji).

Dodatkowo w ramach wspierania zrównoważonego rozwoju resort nauki podjął prace nad modyfikacją algorytmu finansowego na 2019 r. pod kątem uczelni regionalnych. Te działania zapewnią uczelniom jak najlepsze warunki do rozwoju naukowego i dydaktycznego, a przede wszystkim do wzmocnienia potencjału mniejszych ośrodków akademickich.