16

kwietnia

2018

Konstytucja dla Nauki to wielka szansa dla uczelni regionalnych

Maturzyści nie będą musieli już wyjeżdżać do innego miasta w poszukiwaniu najlepszej uczelni. Dedykowane konkursy dla szkół wyższych z mniejszych miast, możliwość tworzenia federacji i dodatkowe fundusze na podniesienie badań i jakości kształcenia w regionach – to tylko najważniejsze ułatwienia, jakie Konstytucja dla Nauki zapewnia uczelniom regionalnym. Wszystko po to, by rozwój szkolnictwa wyższego był naprawdę zrównoważony.

Celem reformy szkolnictwa wyższego jest pobudzenie do rozwoju każdego typu uczelni w Polsce – tej badawczej,  zawodowej, z dużego miasta, ale przede wszystkim – regionalnej.

Musimy mieć uczelnie, które mogą rywalizować z Oksfordem czy Sorboną, ale ważne jest także, aby w ośrodkach regionalnych powstawały liczące się środowiska akademicko-naukowe i z pewnością rząd będzie wspierał wszelkie tego typu przedsięwzięcia. Właśnie temu służyć ma Konstytucja dla Nauki.

Jarosław Gowin, minister nauki i szkolnictwa wyższego

 

Zrównoważony, czyli sprawiedliwy rozwój

Zamysłem planu odpowiedzialnego rozwoju gospodarczego Polski autorstwa premiera Mateusza Morawieckiego jest równomierna modernizacja kraju – bez podziału na metropolie i prowincje. Po prostu każdy mieszkaniec Polski ma czerpać korzyści z gospodarczej koniunktury. Zgodnie z tą samą logiką projektowana była Konstytucja dla Nauki. Zadaniem reformy jest stworzenie we wszystkich regionach kraju takich warunków, które będą satysfakcjonowały maturzystów, studentów, naukowców i które pozwolą im realizować swoją karierę wszędzie, nie tylko w dużych ośrodkach.

100 mln zł rocznie na doskonałość naukową dla mniejszych uczelni

Wraz z Konstytucją dla Nauki Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wprowadza bezprecedensowy w historii Polski po 1989 r. system szerokiego wsparcia uczelni regionalnych. W ramach „Regionalnej Inicjatywy Doskonałości” – te akademickie ośrodki będą otrzymywać dodatkowo rocznie ponad 100 mln zł na badania w swoich najlepszych dyscyplinach naukowych.

Z wielką nadzieją mogę powiedzieć, że ta ustawa z poprawkami zgłaszanymi przez uczelnie regionalne powinna spowodować to, że nauka w Polsce pójdzie do przodu. Jest to ustawa, która musi zabezpieczyć interesy uczelni takich jak nasze. Będziemy tę ustawę popierać.

Prof. Tomasz Topoliński, rektor Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy

Aby zrównoważony rozwój rzeczywiście obejmował wszystkie uczelnie, przydzielono je do 12 makroregionów. Każdy z nich otrzyma gwarantowaną pulę środków finansowych. To pierwsze tego typu rozwiązanie. Dostęp do programu będą miały uczelnie z kategorią B+. Do 2021 r., czyli w okresie przejściowym, wymagania te będą odnosiły się wyłącznie do uprawnień w zakresie doktoryzowania. W praktyce umożliwia to start w konkursie znakomitej większości uczelni akademickich w Polsce.

Poza tym z programu wykluczone zostaną uczelnie, które będą startować w programie na dofinansowanie uczelni badawczych. W ten sposób ze środków z „Regionalnych Inicjatyw Doskonałości” nie będą mogły korzystać największe uczelnie.

Zintegrowane Programy Uczelni

Podobną zasadę, w której mały ośrodek nie musi konkurować z dużym o środki finansowe, zastosowano w konkursie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju „Zintegrowane Programy Uczelni”. Jego celem jest wsparcie szkół wyższych w całym kraju w dostosowaniu programów nauczania do wyzwań gospodarczych. Każda z trzech ścieżek jest przeznaczona dla różnego typu uczelni – z tym, że dwie ścieżki przeznaczone są dla tych szkół wyższych, które kształcą co najmniej 200 studentów.

 

W sumie w ramach tego programu MNiSW nagrodziło 138 projektów. Wsparciem w wysokości 1,3 mld zł zostanie objętych ponad 170 tys. osób.

Jak wzmacniać lokalne elity, czyli Dydaktyczne Inicjatywy Doskonałości

Środowisko Państwowych Wyższych Szkół Zawodowych popiera ogłoszony przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego projekt nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Prof. dr hab. Witold Stankowski, Przewodniczący Konferencji Rektorów Publicznych Szkół Zawodowych

Wzmocnienie uczelni regionalnych jest również wzmocnieniem całej społeczności. Uczelnie są bowiem zarzewiem lokalnych elit – to one decydują o kształcie ich najbliższego otoczenia, to one tworzą rynek pracy, czy to jako pracodawcy czy jako wysoko wykwalifikowani pracownicy. Aby je wspierać, konieczne jest podniesienie jakości kształcenia. „Dydaktyczne Inicjatywy Doskonałości” to konkurs, w którym Państwowe Wyższe Szkoły Zawodowe osiągające najlepsze wyniki monitoringu karier zawodowych absolwentów będą otrzymywały premię finansową. Jej kwota będzie określana w corocznym komunikacie ministra.

Zrzeszanie się uczelni w federacje

[Rozwiązanie federacyjne] Może być (…) propozycją, z której korzystać będą zarówno ośrodki o bardzo dużym prestiżu w skali międzynarodowej lub krajowej, jak i uczelnie mniejsze. Jest to bowiem formuła, która daje możliwość połączenia działalności naukowej w rożnych dyscyplinach.

Prof. Jacek Semaniak, rektor Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach

Dzięki Konstytucji dla Nauki uczelnie będą mogły swobodnie łączyć się w federacje. Takie rozwiązanie służyć będzie integracji potencjału naukowego w całym kraju – mówi Piotr Müller, wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego.

Federację będą mogły utworzyć dwie uczelnie akademickie, a także uczelnia z instytutem badawczym, instytutem naukowym Polskiej Akademii Nauk lub międzynarodowym instytutem naukowym. Będzie ona posiadać osobowość prawną, otrzymywać z budżetu państwa środki finansowe na realizację swoich zadań, posiadać zdolność do występowania o środki na prowadzenie działalności badawczej. Jakość działalności naukowej prowadzonej przez federację w ramach realizowanych przez nią zadań podlegać będzie ewaluacji na ogólnych zasadach, przy czym przy ocenie spełniania kryteriów ewaluacji uwzględniany będzie łączny dorobek podmiotów wchodzących w jej skład. W ramach federacji będzie można prowadzić wspólnie działalność naukową (w tym wspólnie podlegać ewaluacji), szkoły doktorskie i nadawać stopnie naukowe.

Zachowanie aktualnych nazw uczelni

Reforma ma na celu uwolnienie potencjału polskiej nauki i szkolnictwa wyższego, a proponowane narzędzia mają do realizacji tego celu posłużyć. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie chce jednak ingerować w aktualne nazwy uczelni, które mogłyby ulec zmianie ze względu na nowe uregulowania. Dlatego też obecnie używane nazwy zostaną zachowane bez względu na zmiany w kategoriach naukowych.

Miliardy na  wdrażanie reformy w uczelniach

Ważne jest, że w projekcie znalazło się wsparcie dla uczelni regionalnych, tak aby zapobiec stworzeniu systemu, w którym uczelnie o ambicjach międzynarodowych konkurują z uczelniami o ambicjach regionalnych i któraś z tych stron musi przegrać.

Prof. Marcin Pałys, rektor Uniwersytetu Warszawskiego

To niezwykle ważne, aby w ośrodkach regionalnych powstawały liczące się środowiska akademicko-naukowe. Do tego jednak potrzebne jest finansowe wsparcie na odpowiednim poziomie. Dlatego też na wdrażanie reformy przewidziano dodatkowe środki, które zapewnią sprawne i efektywne wprowadzanie w życie nowych regulacji:

  • 2,5 mld zł z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (na lata 2018-2019),
  • 3 mld zł w obligacjach skarbu państwa, które trafią do uczelni w całej Polsce,
  • 47,5 mld zł w ciągu 10 lat w systemie szkolnictwa wyższego i nauki (dzięki nowym regułom waloryzacji).

Dodatkowo w ramach wspierania zrównoważonego rozwoju resort nauki podjął prace nad modyfikacją algorytmu finansowego na 2019 r. pod kątem uczelni regionalnych. Te działania zapewnią uczelniom jak najlepsze warunki do rozwoju naukowego i dydaktycznego, a przede wszystkim do wzmocnienia potencjału mniejszych ośrodków akademickich.