22

stycznia

2018

Konstytucja dla Nauki po konsultacjach

Zaprezentowany projekt ustawy prawo o szkolnictwie wyższym to efekt blisko dwuletniej współpracy ze środowiskiem akademickim, z czego ostatnie cztery miesiące spędzono na konsultacjach społecznych i uzgodnieniach zaproponowanej we wrześniu 2017 roku pierwszej wersji ustawy. „Dzięki szczeremu, rzetelnemu i zakrojonemu na wielką skalę dialogowi mamy jeszcze lepszy projekt niż kilka miesięcy temu” – podkreślił Jarosław Gowin, wicepremier i minister nauki i szkolnictwa wyższego, ogłaszając zaktualizowaną Konstytucję dla Nauki.

 

Uwolnienie potencjału i możliwości polskiej nauki, a także podniesienie jakości kształcenia studentów i doktorantów, to główne zadania reformy, dlatego też wśród kluczowych rozwiązań uwzględniających sugestie pojawiające się na etapie konsultacji społecznych, znalazły się m.in.: system szerokiego wsparcia dla uczelni regionalnych, pakiet na rozwój polskich czasopism, niewydłużanie studiów niestacjonarnych, czy urlopy rodzicielskie dla doktorantów.

 

System szerokiego wsparcia dla uczelni regionalnych

„Naszym zadaniem jest jak najlepiej wpisać naszą reformę w strategię odpowiedzialnego i zrównoważonego rozwoju. W tę strategię, która jest priorytetem naszego rządu we wszystkich obszarach” ‒ zaznaczył Jarosław Gowin. ‒ „Zapewniam, że reforma nie uderzy w rozwój małych i średnich uczelni. Wręcz przeciwnie. Konstytucja dla Nauki wprowadza system szerokiego wsparcia dla uczelni regionalnych” ‒ mówił premier. W efekcie konsultacji społecznych uznano, że regiony powinny otrzymać jeszcze większe wsparcie. W ten sposób propozycję konkursu Regionalne Inicjatywy Doskonałości rozszerzono o kolejne propozycje, takie jak m.in. Dydaktyczne Inicjatywy Doskonałości. W ramach tej dodatkowej ścieżki finansowania uczelnie zawodowe osiągające najlepsze wyniki monitoringu karier zawodowych absolwentów, zwłaszcza pod kątem potrzeb lokalnego rynku pracy, będą otrzymywały premię finansową, której kwota będzie określana w corocznym komunikacie ministra.

Polska nauka – polskie czasopisma

„Chcemy, by polskie czasopisma i dorobek polskiej nauki w jak największym stopniu wpływał na kształt światowej nauki. Zależy nam na obecności polskich czasopism w międzynarodowych bazach” ‒ zapewnił Jarosław Gowin. Zmieniony projekt ustawy przewiduje konkursowe wsparcie dla 250 czasopism, które będą chciały znaleźć się w międzynarodowych bazach. Specjalny konkurs to jedno z rozwiązań, które przewiduje znowelizowany projekt.

Szkoły doktorskie – urlopy rodzicielskie dla doktorantów oraz zapewnione stypendia

Konstytucja dla Nauki całkowicie przebudowuje model kształcenia doktorantów w Polsce. Propozycja zaprezentowana we wrześniu minionego roku spotkała się z dużym zainteresowaniem i poparciem środowiska, które dostrzega problemy obecnego systemu. Mimo dynamicznego wzrostu liczby doktorantów po 2008 r. w znikomym stopniu zmieniła się liczba nadawanych stopni doktora, która zatrzymała się na poziomie 6 tys. rocznie. Z drugiej strony, mamy relatywnie niską, w porównaniu do krajów rozwiniętych, liczbę nadawanych stopni doktora. „Uczelnie powinny być kuźnią przyszłych polskich elit. To jedno z kluczowych wyzwań reformy. Dlatego wprowadzamy szereg rozwiązań, które mają zapewnić wysoki poziom studiów oraz zagwarantować doktorantom optymalne warunki do prowadzenia badań naukowych” – podkreślał szef resortu nauki jeszcze w minionym roku. Konstytucja dla Nauki przede wszystkim wprowadza szkoły doktorskie, dostępne jedynie w formie stacjonarnej, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości trybu eksternistycznego. Kluczowe jest jednak zapewnienie znaczącego wsparcia przyszłych doktorantów. Każdy z nich otrzyma od państwa stypendium. Ustawa wprowadza także urlopy rodzicielskie (macierzyńskie i ojcowskie) dla doktorantów udzielane na zasadach identycznych jak w przypadku osób zatrudnionych na umowę o pracę. To ostatnie rozwiązanie jest wynikiem konsultacji społecznych.

Studia niestacjonarne nie ulegną wydłużeniu. Wzmocnienie praw studentów

Studenci studiów niestacjonarnych nie będą musieli dłużej studiować – ministerstwo wzięło po uwagę liczne głosy sprzeciwu, dlatego wycofało się z zapowiadanego w zeszłym roku rozwiązania. Konstytucja dla Nauki nie tylko utrzyma dotychczasowe przywileje studenckie – jak na przykład zniżki na komunikację – ale również będzie skuteczniej chronić studentów. Wszystko za sprawą kar finansowych dla uczelni za nielegalne pobieranie lub podwyższanie opłat lub za zwłokę w wydaniu dyplomu. Student już na początku studiów będzie wiedział dokładnie, jakie koszty ma ponieść. Jakakolwiek zmiana w trakcie studiów będzie skutkowała karą nałożoną na uczelnie. W ustawie dano szkołom wyższym możliwość wprowadzenia egzaminów wstępnych (przy czym wynik rekrutacji będzie zawsze w co najmniej połowie zależał od egzaminu maturalnego – a więc minimum 50 proc. punktów będzie pochodzić z matury, a 50 proc. z egzaminów wstępnych).

Nowe ścieżki kariery akademickiej i zniesienie obowiązku habilitacji

Konstytucja dla nauki tworzy równorzędną ścieżkę kariery dla wybitnych dydaktyków. Dotychczas na stanowisku odpowiadającemu stanowisku profesora uczelni – profesora nadzwyczajnego – można było zatrudnić, co do zasady, osobę posiadającą co najmniej stopień naukowy doktora habilitowanego. Reforma udrażnia ścieżkę dydaktyczną kariery akademickiej: aby realizować swój awans zawodowy do szczebla stanowiska profesora uczelni nauczyciel akademicki nie będzie musiał posiadać habilitacji. Nowym rozwiązaniem wprowadzanym przez reformę jest ułatwiony proces uzyskiwania habilitacji dla najwybitniejszych badaczy, którzy uzyskają prestiżowe granty naukowe.

Wyższe płace dla nauczycieli akademickich

Projekt ustawy przewiduje zwiększenie wynagrodzeń dla nauczycieli akademickich oraz uzależnienie ich wysokości od przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce. „W ten sposób środowisko akademickie będzie beneficjentem wzrostu gospodarczego, który odbywa się w całej Polsce. Wpływ na ten wzrost mają również naukowcy” – podkreślił wicepremier, minister nauki i szkolnictwa wyższego Jarosław Gowin.

Zwiększenie autonomii uczelni

„Uczelnia stanie się organicznym podmiotem, nie będzie już luźną federacją wydziałów” ‒ zaznaczył Jarosław Gowin. Konstytucja dla Nauki łączy się z podniesieniem znaczenia statutu uczelni, a także zwiększeniem roli rektora. W rozwoju szkoły wyższej ma pomóc nowy organ – rada uczelni, która w ponad połowie będzie się składać z przedstawicieli otoczenia społeczno-gospodarczego. Jednocześnie dochowana zostaje najważniejsza tradycja akademicka – to sama wspólnota uczelni będzie dokonywała wyboru władz szkoły. Dodatkowo uczelnia będzie oceniana jako całość, a nie jako poszczególne wydziały, co spowoduje wzmocnienie współpracy pomiędzy poszczególnymi dyscyplinami nauk oraz otworzy nowe możliwości.

Po dwóch latach prac ze środowiskiem projekt trafi do Sejmu

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przekazało pozostałym resortom zaktualizowany projekt Konstytucji dla Nauki. Na początku lutego odbędzie się konferencja uzgodnieniowa, a następnie ustawą zajmie się Rada Ministrów. Gdy projekt zostanie skierowany do prac parlamentarnych, Jarosław Gowin podejmie starania o przeprowadzenie wysłuchania publicznego ustawy, aby jeszcze raz zapewnić możliwość zainteresowanym możliwość zabrania głosu w dyskusji. Resort nauki planuje wejście w życie ustawy z dniem 1 października 2018 r.

Zachęcamy do lektury całego projektu:
projektu ustawy wraz z uzasadnieniem i OSR z dnia 22.01.2018 r.
projektu przepisów wprowadzających wraz z uzasadnieniem i OSR z dnia 22.01.2018 r.
prezentacja Premiera z dnia 22.01.2018 r.

 

Wszystkie materiały są też dostępne w serwisie Rządowego Centrum Legislacyjnego.