15

czerwca

2018

Konstytucja dla Nauki na najbliższym posiedzeniu sejmu. Podsumowujemy zmiany!

Na najbliższym posiedzeniu Sejmu posłowie zajmą się reformą szkolnictwa wyższego i nauki i poddadzą ją pod ostateczne głosowanie. Za nami II czytanie projektu ustawy i intensywne prace w Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. 2,5-letni dialog społeczny ze środowiskiem akademickim powoli dobiega końca. Jakie zmiany zaszły do tej pory w kluczowym dla polskiego szkolnictwa wyższego projekcie ustawy oprócz rozliczania kosztów uzyskania przychodu i kompetencji rad uczelni?

Gowin: ustawa zapewni zrównoważony rozwój, a nie zrównoważoną stagnację

Uwolnienie polskiej nauki i podniesienie jakości kształcenia na poziomie wyższym – to najważniejsze zadanie, jakie stoi przed ustawą przygotowaną przez resort kierowany przez wicepremiera Jarosława Gowina. – Konstytucja dla Nauki konstruowana była w ten sposób, aby zapewniała zrównoważony rozwój, a nie zrównoważoną stagnację – mówi minister nauki i szkolnictwa wyższego Jarosław Gowin.

Aby jednak szansa, jaką daje nowe prawo, była w pełni wykorzystana przez polskie uczelnie i pozwoliła im na znaczny skok rozwojowy, zmiany proponowane w Konstytucji dla Nauki musiały uzyskać akceptację środowiska akademickiego. I uzyskały. Ustawa bowiem tworzona była razem z 10 tys. przedstawicieli uczelni. Zarówno ze studentami, doktorantami, naukowcami, jak i pracownikami administracyjnymi. Z rektorami dużych i małych ośrodków akademickich. Z uczelniami regionalnymi i metropolitalnymi. Efektem tych konsultacji była kolejna tura poprawek do projektu ustawy.

Więcej o konsultacjach:

Müller: prowadzimy realny dialog społeczny

– Od momentu zaprezentowania pierwszego projektu Konstytucji dla Nauki, jaki miał miejsce we wrześniu 2017 r. podczas Narodowego Kongresu Nauki, wprowadziliśmy w sumie trzy tury poprawek. Ostatnie poprawki to czwarta tura zmian. Na tym polega prawdziwy dialog społeczny – umiemy słuchać i przyjmować konstruktywne wnioski akademików – powiedział w Sejmie wiceminister Piotr Müller, odpowiedzialny koordynacje prac nad ustawą.

Koszty uzyskania przychodu – rozwiewamy wszelkie wątpliwości!

Wykonywanie obowiązków nauczyciela akademickiego jest działalnością twórczą o indywidualnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – właśnie takie zdanie znajdzie się w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Konstytucja dla Nauki uściśli więc kwestie odliczania 50-proc. kosztów uzyskania przychodu na korzyść nauczycieli akademickich!

Ustrój uczelni – zmiany w radach uczelni i więcej autonomii

  • Rady uczelni – organ doradczy, a nie współdecydujący

Rada uczelni to nowy organ w polskiej uczelni publicznej, funkcjonujący od lat z powodzeniem na Zachodzie, gdzie składa się przede wszystkim (a nawet wyłącznie) z przedstawicieli środowiska pozaakademickiego. Do poprawionej wersji ustawy wprowadzono przepis, który mówi, że jej skład będą mogli w większości tworzyć przedstawiciele uczelni. Ponadto w radach nie będą mogli zasiadać reprezentanci administracji rządowej i samorządowej. Wszystko po to, by wzmocnić ochronę autonomii uczelni i uchronić je od ewentualnych nacisków politycznych.

Kolejną nowością jest wybór przewodniczącego rady – którego będzie wskazywał senat, a nie rada uczelni (jak zakładano pierwotnie). To wzmocni kontrolę społeczności akademickiej nad radami. Również senat, a nie rada, uchwalać będą statut uczelni, czyli jej „konstytucję”. Do zadań rady będzie należało zaopiniować statut.

W skład rady liczącej 6 lub 8 członków będzie również wchodził przewodniczący samorządu studenckiego.

  • Wybór rektora

Również istotną zmianę w kontekście rad uczelni wprowadzono w przypadku wyboru rektora. Pierwotny projekt przewidywał, że rektora kandydatów na rektora będzie mogła wskazywać tylko rada uczelni. Zgodnie z przyjętymi zmianami kandydatów będą mogły też zgłasza podmioty wskazane w statucie uczelni. To kolegium elektorów, które jest demokratycznie wybraną reprezentacją wszystkich członków społeczności akademickiej danej uczelni, ma wybrać rektora.

Zmianie uległ także przepis regulujący odpowiedzialność prawną rektora za podejmowane działania. Skoro Konstytucja dla Nauki wzmacnia rektora, dając mu nowe narzędzia do skutecznego zarządzania, musi być jasne, że idzie to w parze z większą odpowiedzialnością – w tym odpowiedzialnością finansową.

  • Statut – konstytucja uczelni zwiększająca autonomię

Statut uczelni funkcjonuje już obecnie, jednak Konstytucja dla Nauki nadaje mu o wiele większą rangę. To z kolei umacnia prawo do samorządności wspólnoty akademickiej – to ona przecież głosami swoich przedstawicieli w senacie – uchwala ten najważniejszy dokument. Statut określa bowiem zasady organizacji i funkcjonowania uczelni (takie jak na przykład typy jednostek organizacyjnych uczelni). Przykładowe typu jednostek organizacyjnych wskazuje wprost ustawa – m.in. takie jak wydział, instytut, katedra, zakład, kolegium, czy centrum, jednak to od samej uczelni będzie zależało, jak będzie ustrukturyzowana.

  • Wzmocnienie senatu

Po poprawkach wzmocni się również rola senatu, wybieranego przez środowisko akademickie danej uczelni. Do jego głównych zadań będzie należało uchwalanie statutu i regulaminu studiów, opiniowanie kandydatów na rektora, a także powoływanie członków rady uczelni. To również senat będzie uchwalał strategię uczelni.

Pozostałe najważniejsze poprawki w ustawie

  • Doktoranci będą mogli pracować w uczelni

Zmiany w systemie kształcenia doktorantów są najbardziej spektakularne i kosztowne w całej reformie szkolnictwa wyższego. Ustawa wprowadza szkoły doktorskie z powszechnym systemem stypendialnym dla każdego jej członka. Każdy doktorant otrzyma na początku stypendium doktoranckie w wysokości 2 350 zł, a po ocenie śródokresowej – 3 632 złotych. Z tej kwoty potrącane będą tylko składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i wypadkowe. Stypendium dla doktorantów z niepełnosprawnościami będzie zwiększone.

Na wniosek środowiska doktorantów resort przewidział również poprawki dotyczące ich zatrudnienia na uczelni. Doktoranci, którzy przejdą pomyślnie ocenę śródokresową, będą mogli być zatrudnieni w uczelni. Jeśli doktorant będzie pracował na uczelni w większym wymiarze niż pół etatu, będzie otrzymywać 40 proc. stypendium doktoranckiego. Jeżeli nie przekroczy tego wymiaru, otrzyma 100 proc. stypendium. Oprócz tego doktoranci będą mogli, tak jak dotychczas, ubiegać się o środki z grantu, stypendia samorządowe, czy kredyty studenckie. Najwybitniejszym doktorantom minister będzie mógł przyznać stypendium dla wybitnych młodych naukowców.

Pierwotnie zakładano, że doktorant do ukończenia kształcenia w szkole doktorskiej będzie mógł otrzymywać tylko środki finansowe ze stypendiów lub grantów działalności typowo naukowej. W ramach nowych przepisów nadal będzie miał taką możliwość, a dodatkowo będzie mógł być zatrudniony po ocenie śródokresowej.

Ustawa wprowadza także urlopy rodzicielskie (macierzyńskie i ojcowskie) dla doktorantów, które będą udzielane na zasadach podobnych do osób zatrudnionych na umowę o pracę.

  • Student-rodzic będzie miał łatwiej

Władze uczelni będą zobowiązane zapewnić studentce, która jest w ciąży możliwość indywidualnego toku studiów. Ponadto przez pierwszy rok od przyjścia na świat dziecka zarówno ojciec, jak i matka będą mogli skorzystać z urlopu dziekańskiego lub rektorskiego. Do tej pory zależało to od uznaniowej decyzji. Teraz władze uczelni będą zobligowane ustawą, by taki urlop przyznać.

  • Stypendium rektora dla sportowców już na I roku

Stypendium rektora przyznawane już od pierwszego roku studiów będą mogli otrzymywać nie tylko laureaci czy finaliści olimpiad przedmiotowych, ale również zdolni sportowcy ze znaczącymi osiągnięciami sportowymi na poziomie krajowym.

  • Uczelnie medyczne w konkursie „Inicjatywa doskonałości”

W konkursie o dodatkowe środki „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza” będą mogły brać udział także uczelnie medyczne, a nie tylko badawcze. Konkurs przewiduje dodatkowe strumienie finansowania dla uczelni badawczej na zwiększenie doskonałości naukowej.

Uczelnie regionalne i zawodowe – szerokie wsparcie

Konstytucja dla Nauki daje impuls do rozwoju dla każdego typu uczelni. Rodzaj wsparcia i narzędzia służące rozwojowi są dopasowane do potrzeb różnych szkół wyższych.

Jeśli chodzi o uczelnie regionalne, resort nauki podjął pracę nad modyfikacją algorytmu finansowego na 2019 r., który w większym stopniu uwzględni ich specyfikę. W pracach zespołu wezmą udział przedstawiciele tych uczelni. Dodatkowo ponad 100 mln zł rocznie trafi do ośrodków regionalnych prowadzących w poszczególnych dyscyplinach badania na wysokim poziomie w ramach programu „Regionalne Inicjatywy Doskonałości” – każdy z regionów otrzyma gwarantowaną pulę środków finansowych.

Uczelnie zawodowe również otrzymają osobny strumień finansowania, uwzględniający ich specyfikę, która polega na kształceniu wysokiej klasy specjalistów na lokalny rynek pracy. Otrzymają również dodatkowy strumień finansowania przeznaczony na doskonałość kształcenia będzie realizowany w ramach programu „Dydaktyczne Inicjatywy Doskonałości”.

Więcej informacji:

Studenci lepiej chronieni – dyplomy w terminie i udział w zarządzeniu uczelnią

Konstytucja dla Nauki zachowa dotychczas przysługujące przywileje studentów i zapewni stabilny system pomocy materialnej, a także będzie lepiej chroniła ich interesy. Po wejściu w życie ustawy uczelnia będzie miała obowiązek ustalenia i przedstawienia wszelkich opłat pobieranych od studentów na cały okres studiów na początku ich trwania. Jeśli w trakcie cyklu kształcenia nałoży na studenta dodatkowe opłaty lub zwiększy wysokość opłat wcześniej ustalonych, będzie mogła zapłacić nawet 50 tys. złotych kary. Podobną ochronę studenci zyskają w przypadku opóźnień w wydawaniu dyplomów. Jeśli szkoła wyższa nie wyda dyplomu w przeciągu trzydziestu dni, wówczas będzie jej groziła kara w wysokości 5 tys. złotych.

Zupełnie nowym rozwiązaniem pozwalającym na zwiększenie obecności społeczności studenckiej w procesie zarządzania uczelnią jest gwarancja członkostwa przewodniczącego samorządu studenckiego w radzie uczelni. Ustawa gwarantuje także udział studentów i doktorantów w senacie i kolegium elektorów (ma tam zasiadać 20 proc. studentów i doktorantów).

Podwyżki dla nauczycieli akademickich!

1 stycznia 2019 roku planowane jest wejście w życie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które jest częścią Konstytucji dla Nauki. Dzięki niemu blisko 50 proc. nauczycieli akademickich w uczelniach publicznych otrzyma podwyżki wynagrodzeń. Zgodnie z nowymi przepisami pensje minimalne wzrosną średnio o około 800 złotych. Wzrost wynagrodzeń odczują najbardziej adiunkci, asystenci, lektorzy, instruktorzy i obecni wykładowcy.

Niezależnie od wzrostu płacy minimalnej w przyszłym roku rząd przewiduje wzrost wynagrodzenia dla wszystkich wykładowców akademickich. Będzie to elementem prac nad budżetem państwa. Od początku 2019 r. profesorowie będą zarabiać co najmniej 6410 złotych brutto. To będzie absolutne minimum, jakie otrzymają. Rozporządzenie reguluje jedynie wysokość minimalnego wynagrodzenia zasadniczego. Do pensji podstawowej pracowników naukowych należy doliczyć także między innymi dodatki stażowe czy zadaniowe, a także środki z grantów naukowych. Wynagrodzenie zasadnicze adiunktów ze stopniem doktora wzrośnie o 860 złotych. Dużą różnicę w portfelu odczują także osoby zatrudnione na stanowiskach asystenta, wykładowcy, lektora i instruktora. Dotychczas ich minimalna pensja kształtowała się na poziomie ok. 2400 złotych. Po zmianach będzie to ponad 3200 złotych – o ok. 800 zł więcej niż obecnie.

Więcej informacji:

Pakiet dla humanistów i polskich czasopism naukowych

Konstytucja dla Nauki wspiera nauki humanistyczne. W wytycznych do rozporządzenia ewaluacyjnego wprowadzono wymóg uwzględnienia specyfikacji nauk społecznych, humanistycznych i teologicznych.

Dwukrotnie zwiększono także liczbę czasopism naukowych, które będą mogły być objęte programem „Wsparcie dla czasopism naukowych” – pierwotnie przewidziano do finansowania 250 pozycji, po zmianach – 500. Program ma pomóc w wejściu polskich czasopism – również tych pisanych w języku polskim – do międzynarodowego obiegu naukowego. Będzie obejmował przede wszystkim czasopisma humanistyczne i społeczne. Co istotne, punktacja za publikacje w czasopismach naukowych w 2017 i 2018 zostanie naliczona według aktualnych zasad – to również jedna z poprawek z etapu komisji sejmowej.

Kolejne poparcia dla Konstytucji dla Nauki

W ostatnich dniach wiele reprezentacyjnych gremiów wyraziło albo podtrzymało swoją aprobatę dla rządowego projektu Konstytucji dla Nauki. Wśród nich znalazły się takiej instytucja jak:  Krajowa Reprezentacja Doktorantów, Parlament Studentów RP, Konferencja Rektorów Publicznych Szkół Zawodowych, Konferencja Rektorów Akademickich Szkół i Rada Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Do resortu nauki spływają również głosy poparcia od Porozumienia Samorządów Studenckich Uczelni Krakowa, Forum Państwowych Wyższych Szkół Zawodowych Parlamentu Studentów RP, Komisji Uczelni Wychowania Fizycznego Parlamentu Studentów RP, czy Komisji Branżowej Porozumienia Samorządów Studenckich Uczelni Rolniczych.

Pełna lista popierających: w zakładce o reformie.

 


fot. Kancelaria Sejmu/Krzysztof Białoskórski